«ΤΑ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΜΜΕ ΔΕΝ ΕΥΔΟΚΙΜΟΥΝ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ» (On Anna Politkovskaya’s murder)

Με τη συμπλήρωση δυο μηνών από την δολοφονία της Ρωσίδας δημοσιογράφου Άννα Πολιτκόφσκαγια, δυο απο τους συναδέλφους της στη Μοσχοβίτικη εφημερίδα Νοβάγια Γκαζέτα, αποκλείουν το ενδεχόμενο η διαταγή για την εκτέλεση της να προήλθε από το Κρεμλίνο Οι Ρομάν Σλέινοφ, προιστάμενος του ερευνητικού ρεπορτάζ στο εν λόγω έντυπο και Ιλένα Μιλάσινα, το πιο κοντινό επαγγελματικά πρόσωπο στην δολοφονημένη δημοσιογράφο, μιλούν για την αγωνίστρια συνάδελφο τους, αναλύουν την εχθρική για δημοσιογράφους κοινωνική κατάσταση στη Ρωσία, και περιγράφουν τους τρόπους βιολογικής επιβίωσης στη χώρα με τις χειρότερες παγκοσμίως επιδόσεις στην ελευθερία του Τύπου.

Ρόμαν Σλεινοφ

Πως θα χαρακτηρίζατε τη δημοσιογραφία της Άννα Πολιτκόφσκαγια;

Δεν ήταν παραδοσιακή. Η συνήθης έρευνα προυποθέτει την απόσπαση εγγράφων και αποδείξεων και γενικά τη μη ενασχόληση με ανθρώπινα πράγματα, αλλά με αντικείμενα. Η δική της μεθοδολογία όμως ήταν κάτι το πολύ διαφορετικό. Λόγω του οτι είναι πολύ δύσκολο να περιγράψεις το τι περνούν οι απλοί Τσετσένοι, μάζευε οποιαδήποτε μαρτυρία θα βοηθούσε στο να απεικονιστεί η κατάσταση εκεί. Και σίγουρα, λόγω του οτι δούλευε κυρίως με ανθρώπινες μαρτυρίες, λειτουργούσε με έναν πνευματικό και ηθικό φόβο..

Τι θα μπορούσε να σώσει τη ζωή της;  Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς υπάρχει πίσω από τη δολοφονία, οπότε δεν μπορώ να δώσω μια σαφή απάντηση στο εάν θα ήταν δυνατόν να προληφθεί. Στη Ρωσία οι δημοσιογράφοι συνήθως δεν σκέφτονται οτι μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο, αν και σε αυτή την χώρα βρίσκονται κυρίως σε κίνδυνο λόγω της ενασχόλησης τους με  σκάνδαλα περιφερειακών διοικήσεων και μεγάλων οικονομικών συμφερόντων. Εκεί έχουμε αρκετούς θανάτους, αν και κανείς δεν περιμένει να τους συμβεί κάτι τέτοιο. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει ποιά μπορεί να είναι η επόμενη απόφαση κάποιας εγκληματικής ομάδας.

Από ποιόν χώρο πιστεύετε οτι προήλθε η διαταγή για την εκτέλεση της; Μόλις έγινε δημοφιλής και διάσημη με πολλές διεθνείς βραβεύσεις, έγινε και πρόβλημα για τους πολιτικούς στη Ρωσία. Αλλά δεν νομίζω οτι ήταν διαταγή του Κρεμλίνου. Θα ήταν πρωτόγονο να γίνει κάτι τέτοιο. Πιστεύω οτι κάποια γκρούπ που έβλεπαν τις κυβερνητικές αδυναμίες σε σχέση με την Άννα αλλά που ήθελαν να βοηθήσουν το Κρεμλίνο, θεώρησαν οτι θα ήταν καλό να έλυναν τα πρόβλήματα που τους δημιουργούσε με αυτόν τον τρόπο.

Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να προστατευθεί κάποιος δημοσιογράφος κατα την άποψη σας;

Σαν παράδειγμα σας παραθέτω έναν δημοσιογράφο της εφημερίδας μας, ο οποίος απειλήθηκε σε μια από τις περιφέρειες της Ρωσίας, και η εφημερίδα αποφάσισε να τον στείλει στο εξωτερικό τουλάχιστον για ένα διάστημα. Η Πολιτκόφκαγια, που επίσης απειλήθηκε, έκανε το ίδιο. Αυτό πράγματι είναι ένα μέτρο. Αλλά δεν μπορεί να σώσει μια ζωή.διότι, κάποια στιγμή, θα γυρίσουν πίσω στη χώρα, όπου η κατάσταση δεν αλλάζει. Αντιθέτως, γίνεται όλο και πιο απρόβλεπτη, λόγω και των  επερχόμενων προεδρικών εκλογών του 2008, εξ αιτίας του πολιτικού παράγοντα. Διότι στη Ρωσία υπάρχουν δυνάμεις με τεράστιες πολιτικές διαφορές μεταξύ τους, οι οποίες είναι συχνά σύγκρουση. Και το Κρεμλίνο δεν είναι μια μονολιθική δομή εξουσίας, διαχωρίζεται σε πολλά γκρούπ αντιμαχομένων πλευρών που πολεμούν υπογείως. Οπότε υπάρχει κίνδυνος για τους δημοσιογράφους που ερευνούν σημαντικά πολιτικά και άλλα θέματα, χωρίς να μπορούν να προστατευθούν αποτελεσματικά..

Την τελευταία εξαετία, έχουν δολοφονηθεί 13 δημοσιογράφοι στη χώρα σας. Είναι αυτή μια επίθεση σε μια μερίδα του ρωσικού τύπου, η εναντίον των φιλελεύθερων ρώσων, όπως υποστηρίζουν και οι ίδιοι;

Το ρολόι έχει κολλήσει στη ρωσία. Δεν βλέπω καμιά αλλαγή. Το οτι γίνεται επίθεση σε οτιδήποτε φιλελεύθερο εδώ, δεν είναι κάτι το καινούργιο. Πουθενά αλλού η εκτελεστική εξουσία ή το γκρουπ ανθρώπων που κυβερνούν, δεν είναι τόσο εκτός ελέγχου από τους πολίτες όσο εδώ. Και δεν βλέπω κανένα βήμα προς της αντίθετη κατεύθυνση. Οπότε δεν υφίσταται καμία επίθεση προς το φιλελεύθερο μέρος της ρωσικής κοινωνίας, γιατί απλά αυτό δεν υπάρχει.

Θα συνεχίσει η εφημερίδα να έχει την ίδια δημοσιογραφική γραμμή μετά τη δολοφονία της;

Δεν θα αλλάξει τίποτε στην εφημερίδα. Είναι και θέμα διαφοράς μεταξύ των δυο κόσμων μας. Στη ρωσία οι απειλές και οι δολοφονίες είναι συνηθισμένες. Ο θάνατος της Αννας δεν ήταν ένα εθνικό σοκ, όπως είναι για εσάς. Είναι δύσκολο να το εκφράσω, αλλά στη ρωσία είμαστε συνηθισμένοι σε τέτοιες καταστασεις.

Ιλένα Μιλάσινα

Πολλοί πιστεύουν οτι η ρωσία με ιστορία αιώνων απολυταρχίας και τσαρισμού χρειάζεται χρόνια να εμπεδώσει τη δημοκρατία στον πυρήνα της, και οτι βρίσκεται στο σωστό δρόμο, ανεξάρτητα από τις επιδόσεις της στο σεβασμό της ελευθερίας του τύπου. Συμφωνείτε;         

Οι αλλαγές των τελευταίων 20 ετών δεν έφεραν δημοκρατία στη Ρωσία. Την πήγαν πίσω σε ένα μοντέλο τεράστιας κρατικής επιρροής στις ζωές των ανθρώπων. Βρισκόμαστε εν μέσω μιας βαθιάς κοινωνικής διεργασίας, όπου προς το παρών οι Ρώσοι δεν θέλουν να ζουν σε μια δημοκρατική χώρα, δεν καταλαβαίνουν τη σημασία της λέξεως δημοκρατία και δεν τους αρέσει. Αλλα αυτή η διαδικασία δεν είναι απολύτως αρνητική. Υπάρχει η ελπίδα οτι μέσω αυτής οι πολίτες θα αναλογιστούν, θα δουν το πώς ζει ο υπόλοιπος κόσμος, και θα χτίσουν τις ζωές τους αποδεχόμενοι τους κανόνες που έθεσαν για τους εαυτούς τους οι υπόλοιποι ευρωπαίοι πολλά χρόνια πριν. Οι ρώσοι σήμερα θέλουν να δουν μια ισχυρή ρωσία διαμέσου μιας αυταρχικής και μη δημοκρατικής κυβέρνησης. Και εάν η παρούσα άσχημη οικονομική κατάσταση διαιωνιστεί, πιθανόν οι πολίτες να επιτρέψουν τη συγκέντρωση τόσης δύναμης στη κυβέρνηση, ώστε να γυρίσουμε πλέον οριστικά στη σοβιετική εποχή.          Οπότε δεν είναι μόνο η απώτερη ιστορία, αλλά και η πρόσφατη. Αφότου ήρθε ο καπιταλισμός οι Ρώσοι είδαν τις δουλειές τους να χάνονται, το εισόδημα τους να συρρικώνεται, να χάνουν τα σπίτια τους. Οι άνθρωποι που χτυπήθηκαν σκληρά από τον καπιταλισμό είναι εκατομμύρια στη Ρωσία, και μισούν τους εκπροσώπους της δημοκρατίας και τον διάλογο για αυτήν. Κανείς ποτέ δεν τους μίλησε για τη δυσκολία της μετάβασης από το ένα σύστημα στο άλλο και το τί προυποθέτει.

Οι επιθέσεις εναντίον των δημοσιογράφων πιστεύετε οτι είναι κάτι παροδικό ή ένα αρνητικό σημάδι για το μέλλον;

Πάντα ήταν εύκολο στη ρωσία να λύνονται προβλήματα με δολοφονίες δημοσιογράφων και άλλων προσώπων, καθώς υπάρχει ατιμωρησία. Για παράδειγμα, η δολοφονία του Ιγκορ Ντομνικοφ, ενός ακόμη δημοσιογράφου της Νοβάια Γκαζέτα, ανάγκασε την κυβέρνηση να συλλάβει και να καταδικάσει τους εκτελεστές, αλλά οι ηθικοί αυτουργοί παραμένουν ατιμώρητοι, παρ’ότι ο εισαγγελέας, όπως και εμείς, γνωρίζει τα ονόματα τους, και μπορεί να τους ασκήσει ποινικές διώξεις. Οι άνθρωποι που πρέπει να μας προστατεύουν δεν το κάνουν. Και νομίζω οτι αυτό είναι πολύ ανησυχητικό για το μέλλον.

Αυτολογοκρίνεστε ποτέ λόγω της κατάσασης που αντιμετωπίζουν οι δημοσιογράφοι στη ρωσία;

Πολλοί δημοσιογράφοι που δεν λογοκρίνονται από τις εξουσίες, τη κυβέρνηση ή τους ιδιοκτήτες των μέσων, πολλές φορές αυτολογοκρίνονται λόγω της γενικής πεποίθησης που επικρατεί στη χώρα, προτιμούν να συμπλέουν με το σύνολο της κοινωνίας και δεν θέλουν να σκέφτονται διαφορετικά. Προσωπικά προσπαθώ να το αποφύγω. Ειδικά όταν δουλεύω πάνω σε θέματα μείζονος σημασίας για τη Ρωσία και παγκοσμίως, αποφεύγω την αυτολογοκρισία και δυστυχώς συχνά είμαι από τις λίγες δημοσιογράφους εδώ που τολμά να γράφει την αλήθεια. Μόνο όταν υπάρχει πιθανότητα να βλάψω απλούς ανθρώπους δεν δημοσιοποιώ οτιδήποτε γνωρίζω.  Πολλοί συνάδελφοι μου όμως φοβούνται να εκφράσουν διαφορετική άποψη, να εκθέσουν διαφορετικές πτυχές των γεγονότων.

Τι θεωρείτε οτι θα έκανε βιώσιμα τα ανεξάρτητα ΜΜΕ στη χώρα σας;

Δεν υπάρχει σταθεροτητα στη χώρα για να ευδοκιμίσουν ανεξάρτητα ΜΜΕ. Αλλά έχουμε ανθρώπους που θέλουν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους, και με το ιντερνετ,  παρ’όλη την κυβερνητική παραπληροφόρηση, η αλήθεια έχει πολλές πιθανότητες να γίνει γνωστή. Οι πολίτες θα πρέπει να αποφασίσουν τι θέλουν. Αν θέλουν ελεύθερη τηλεόραση ή ανεξάρτητο τύπο, θα πρέπει να το διεκδικήσουν. Αλλά προς το παρών είμαστε σε μια διαδικασία αλλαγής της Ρωσίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s