Χαγκάι Ταμίρ – ο Αντιρρησίας Ισραηλινός πιλότος για τον πόλεμο του Λιβάνου

hagai_tamir_bw_contrast.0O κ. Χαγκάι Ταμίρ υπηρέτησε στην ισραηλινή αεροπορία για περίπου 20 χρόνια, ώς το 1988. Κατά τη διάρκεια της  θητείας του κλήθηκε να πάρει μέρος στις περισσότερες συγκρούσεις που διεξήγαγε ο ισραηλινός στρατός. Σταδιακά, η αποστροφή του προς τις πρακτικές της ισραηλινής αεροπορίας μεγάλωνε, με αποκορύφωμα τον προηγούμενο πόλεμο του Λιβάνου, όταν κλήθηκε να βομβαρδίσει έναν μη στρατιωτικό στόχο. Ο αρχιτέκτονας στο επάγγελμα κ. Ταμίρ διέκρινε ότι επρόκειτο για σχολείο. Προφασιζόμενος κάποιο τεχνικό πρόβλημα, γύρισε στη βάση του, όπου έπειτα από ανάκριση παραδέχτηκε ότι δεν θα χτυπούσε ποτέ έναν τέτοιο στόχο. Η σχέση του με το στράτευμα έκτοτε δεν θα ήταν ποτέ η ίδια. Αποφάσισε να ξαναγυρίσει στην αεροπορία μόνο όταν ο Αριέλ Σαρόν αποπέμφθηκε από τη θέση του υπουργού Αμυνας για τους χειρισμούς του σε εκείνο τον πόλεμο. Ομως είχε πλέον αποφασίσει να ακολουθήσει άλλη πορεία και αποστρατεύτηκε λίγα χρόνια αργότερα με τον βαθμό του επισμηναγού.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του ανέπτυξε φιλικές σχέσεις με τον σημερινό αρχηγό ΓΕΕΘΑ του Ισραήλ, Νταν Χαλούτζ. Παρ’ ότι ακολούθησαν διαφορετικές κατευθύνσεις, με τον κ. Ταμίρ να γίνεται καθηγητής Αρχιτεκτονικής, η σχέση τους διατηρήθηκε μέχρι και πριν από λίγα χρόνια, ωσότου ο Χαλούτζ δήλωνε, με αφορμή την αεροπορική δολοφονία ενός ηγέτη της Χαμάς, του Σαλάχ Σεχάντεχ, ότι δεν είχε κανέναν δισταγμό, είτε ηθικό είτε στρατιωτικό, με το θάνατο αμάχων από τον βομβαρδισμό, και ότι το μόνο πράγμα που ένιωθε ήταν «ένα κούνημα του αεροπλάνου» όταν έριχνε μια βόμβα. «Δεν μπορώ να δεχθώ αυτή τη χωρίς ηθικούς φραγμούς στάση», θα απαντήσει ο κ. Ταμίρ. «Δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ των παιδιών που σκοτώθηκαν με τα θύματα μιας επίθεσης αυτοκτονίας σε ένα ισραηλινό λεωφορείο. Το γεγονός ότι ήταν ένα λάθος δεν κάνει το θάνατο αθώων λιγότερο σημαντικό από το εάν γινόταν από πρόθεση». «Αφ’ ότου πήρα δημοσίως θέση σχετικά με τη δήλωσή του αυτή και για τη συμπεριφορά του ως δημοσίου προσώπου, υπογράφοντας μια επιστολή μαζί με άλλους πιλότους πριν από 3 χρόνια, πάψαμε να έχουμε σχέσεις», λέει σήμερα από το σπίτι του στο Τελ Αβίβ. «Είχε ήδη επιλέξει το δρόμο του και εγώ τον δικό μου». Για τον σημερινό πόλεμο και την έκβασή του είναι απαισιόδοξος, πιστεύει ότι υπάρχουν τεράστια αδιέξοδα. Και υπό αυτό το πρίσμα απάντησε στις ακόλουθες ερωτήσεις.

Είναι ο σημερινός πόλεμος στον Λίβανο τόσο σκληρός ψυχολογικά και ηθικά όσο ο προηγούμενος;

«Η σημερινή κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Ο τελευταίος πόλεμος στον Λίβανο το ’82 ήταν λάθος από την αρχή. Οταν αποσυρθήκαμε από τη χερσόνησο του Σινά και αφού την καταστρέψαμε, ήμουν πεπεισμένος ότι δεν θα έπαιρνε πολύ χρόνο στο Ισραήλ να κάνει έναν νέο πόλεμο με καμία απολύτως αιτιολόγηση. Ημουν αντίθετος με την κύρια ιδέα εκείνου του πολέμου, όπως και με ολόκληρη την έννοια του πολέμου. Είχα διαμαρτυρηθεί τότε και είχα αποφασίσει να μη συμμετέχω σε αποστολές που δεν αιτιολογούνταν και για τις οποίες ήμουν βέβαιος ότι ήταν λανθασμένες. Ηταν ένας αδικαιολόγητος και λανθασμένος από όλες τις απόψεις πόλεμος.

Υπάρχει ένα σχέδιο στην πολιτική του Ισραήλ που προβλέπει έπειτα από κάποια απόσυρση ή κάποια υποχώρηση από ένα μέρος ή ένα μέτωπο, να προκαλεί μια νέα κρίση σε κάποιο άλλο. Οτον αποσυρθήκαμε από το Σινά όταν αρχίσαμε τον πόλεμο του Λιβάνου το ’82, και όταν αποχωρήσαμε από το Λίβανο το 2000 αρχίσαμε την ανακατάληψη της Δυτικής Οχθης μερικούς μήνες μετά.
Οταν αποσυρθήκαμε λοιπόν από τη Γάζα, σκέφτηκα ότι θα προέκυπτε κρίση με το Ιράν. Δεν έπεσα βέβαια ακριβώς μέσα, αλλά μάλλον κοντά. Ετσι, δεν εκπλήσσομαι για τη σημερινή κατάσταση.
Αλλά η αλήθεια είναι ότι αυτή τη φορά το σκηνικό είναι πιο περίπλοκο. Η αφετηρία ήταν μια επίθεση της Χεζμπολάχ στα βόρεια σύνορα, με την απαγωγή και τη δολοφονία των στρατιωτών. Ηταν μια εξόφθαλμη πράξη πολέμου. Το Ισραήλ έπρεπε να αντιδράσει σε αυτό. Ως εδώ ήταν μια ξεκάθαρη πρόκληση. Αλλά σήμερα μπορώ να πω ότι η αντίδρασή μας είναι δυσανάλογη και ιδιαιτέρως μη έξυπνη. Και λανθασμένη. Προκαλούμε μεγάλες καταστροφές στην υποδομή του Λιβάνου. Πιστεύω ότι διεξάγουμε έναν πόλεμο που τελείωσε πολλά χρόνια πριν. Και είναι ανόητο. Οι πράξεις μας είναι συμμετρικές με αυτές της Χεζμπολάχ. Βομβαρδίζουμε την αστική δομή του Λιβάνου με την ελπίδα ότι κάποτε οι Λιβανέζοι θα επηρεάσουν τη Χεζμπολάχ προς όφελός μας. Και αυτοί βομβαρδίζουν το βόρειο Ισραήλ με την ελπίδα ότι οι Ισραηλινοί θα επηρεάσουν την κυβέρνησή μας. Δεν θα έπρεπε να υπάρχει αυτή η συμμετρία με τους ας τους πούμε εχθρούς μας.
Διότι άνθρωποι που δεν έχουν καμία ανάμιξη σε αυτή τη διένεξη, φτωχοί, ηλικιωμένοι, εξαθλιωμένοι, και που ζουν και στις δύο πλευρές των συνόρων, είναι παγιδευμένοι μεταξύ δυνάμεων που δεν τους υπολογίζουν. Και όσον αφορά τις απόψεις που υποστηρίζουν ότι οι Αραβες ή η Χεζμπολάχ ή οι εχθροί μας δεν υπολογίζουν τους αμάχους τους, σκέφτομαι ότι, προς το παρόν, ούτε κι εμείς υπολογίζουμε τους δικούς μας. Εάν πάρουμε το σημείο εκκίνησης αυτού του πολέμου, αυτού του χάους, το πρώτο στάδιο ήταν ένα τοπικό συνοριακό επεισόδιο. Οπως συμβαίνει μεταξύ Ινδίας – Πακιστάν ή και αλλού. Η Χεζμπολάχ έκανε μια επίθεση στη εθνική κυριαρχία μας στα σύνορα. Το Ισραήλ έπρεπε να το είχε αποτρέψει αυτό. Δεν έπρεπε να είχε συμβεί. Ο στρατός μας σε εκείνη την περιοχή ήταν πολύ οκνηρός. Για έναν στρατό που θέλει να λέγεται στρατός, τέτοια περιστατικά δεν πρέπει να συμβαίνουν. Και η απάντηση έπρεπε να είναι τοπική και περιορισμένη, και θα έπρεπε να διαπραγματευτούμε με τον οποιονδήποτε για μια ανταλλαγή φυλακισμένους. Γι’ αυτόν το λόγο κρατάμε χιλιάδες φυλακισμένων. Το καλύτερο θα ήταν να γίνει μια διαπραγμάτευση για να απελευθερωθούν οι στρατιώτες μας και οι χιλιάδες Παλαιστίνιοι και Λιβανέζοι. Δεν μας χρειάζεται να τους κρατάμε στις ισραηλινές φυλακές. Δεν βλέπω τι κερδίζουμε από αυτό. Αλλά ακόμη και εάν θέλαμε έναν πόλεμο με τη Χεζμπολάχ, ας το κάναμε σε χρόνο που εμείς θα διαλέγαμε. Η παρούσα απόφαση ήταν πολύ βεβιασμένη».

Μπορείτε να μας δώσετε μια εικόνα του σκεπτικού και της ηθικής της αεροπορίας όταν αποφασίζεται ο βομβαρδισμός μιας αστικής περιοχής;

«Μπορώ να μιλήσω από την πλευρά ενός πιλότου. Εξ ορισμού, το να πολεμάς με ένα αεροπλάνο είναι μια σουρεαλιστική εμπειρία.Τις περισσότερες φορές ένας πιλότος δεν βλέπει ανθρώπους, δεν βλέπει αίμα. Στον προηγούμενο πόλεμο του Λιβάνου, όπου αισθανόμασταν πολύ ασφαλείς, αφού δεν υπήρχε αντίπαλη αεροπορία, όπως π.χ. στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, ή εναντίον της Αιγύπτου και της Συρίας, ήταν πανεύκολο, δεν απειλούμασταν από τίποτα. Τότε, έπρεπε να έχουμε οπτική επαφή με τον στόχο. Και έπρεπε να βουτάμε για να βλέπουμε τι ακριβώς βομβαρδίζαμε, αλλά απελευθερώναμε βόμβες 2 χιλιόμετρα από το έδαφος. Ετσι οι λεπτομέρειες ήταν πολύ γενικές. Σήμερα η εμπειρία είναι ακόμη πιο σουρεαλιστική, επειδή σε πολλές περιπτώσεις ένας πιλότος δεν βλέπει καθόλου το στόχο. Μπορεί να απελευθερώσει τη βόμβα μέχρι και 50 μίλια μακριά, και ένα άλλο πρόσωπο να αποφασίζει εάν ο στόχος αξίζει να χτυπηθεί ή όχι. Οπότε είναι μια κατάσταση όπου ο πιλότος μαθαίνει τα αποτελέσματα των ενεργειών του κατόπιν. Δεν έχει άμεση επαφή με το τι έχει κάνει. Παλαιότερα τα μαχητικά βομβάρδιζαν από χαμηλότερο ύψος, τα πληρώματα μπορούσαν να δουν τι έκαναν, αν και πάλι από ύψος όπου δεν τους επέτρεπε να διακρίνουν καθαρά το τι γινόταν στο έδαφος. Και επίσης ο πιλότος επαφίεται στο ότι ο διοικητής του ή αυτός που παίρνει τις αποφάσεις θα του δώσει ακριβείς διαταγές και ακριβείς πληροφορίες για τους στόχους. Εξ ορισμού λοιπόν δεν μπορείς να αποφασίσεις στον αέρα εάν ένας στόχος είναι σωστός ή όχι. Και σήμερα τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα για έναν πιλότο, γιατί εμπλέκονται 2 ή 3 άνθρωποι σε κάθε ρίψη βόμβας. Υπάρχει αυτός που ορίζει τι είναι στόχος και διατάσσει το βομβαρδισμό, ο πιλότος που ρίπτει μια βόμβα και αυτός που την κατευθύνει. Ετσι, επικρατεί μια κατάσταση όπου είναι πολύ εύκολο να γίνουν λανθασμένες ενέργειες, επειδή ο καθένας κάνει τη δουλειά που του αναλογεί χωρίς να αισθάνεται υπεύθυνος για ολόκληρη την πράξη. Και λειτουργεί. Διότι οι πιλότοι δεν είναι εκ φύσεως αυτοματοποιημένοι ή αποσυνδεδεμένοι από τις πράξεις τους. Οι περισσότεροι όμως είναι ιδιαίτερα πεπεισμένοι για το σωστό της δράσης τους. Και εκπαιδεύονται πολλά χρόνια γι’ αυτό».

– Δεν υπάρχει κανείς που να έχει αμφιβολίες για το τι βομβαρδίζει; Σίγουρα θα μαθαίνουν ότι σκοτώνονται άμαχοι…

«Είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν πιλότοι που δεν τους αρέσει αυτό που συμβαίνει, που έχουν αμφιβολίες ή κάνουν δεύτερες σκέψεις ή αισθάνονται άσχημα για μέρος των ενεργειών τους».

– Γιατί δεν διαμαρτύρονται λοιπόν;

«Πρέπει να καταλάβετε δύο πράγματα. Η ισραηλινή κοινωνία συνολικά είναι πολύ συμβατική. Οι άνθρωποι εδώ εκπαιδεύονται για να υπηρετήσουν στο στρατό και να προστατεύσουν την πατρίδα μας, αυτή είναι η υπέρτατη αξία. Είναι πολύ δύσκολο να διαμαρτυρηθεί ένας στρατευμένος, και για τους νέους είναι πολύ σκληρό. Διαμαρτυρήθηκα και αρνήθηκα να χτυπήσω πολιτικό στόχο όταν έγινα 40 χρόνων, όταν γεννιόταν το πρώτο μου παιδί κατά τον πόλεμο του ’82. Πριν από αυτή μου την πράξη πίστευα τα ίδια πράγματα, αλλά δεν μπορούσα να το διαδηλώσω. Οπότε το κοινωνικό περιβάλλον, η ηλικία και το ότι η Πολεμική Αεροπορία κάνει αυστηρή επιλογή του προσωπικού, είναι οι βασικοί λόγοι. Διότι δεν μπορεί να φτιαχτεί μια τέτοια πολεμική μηχανή χωρίς προσωπικό αφοσιωμένο στην αποστολή του».

– Μπορείτε να μας δώσετε την πιθανότερη εκδοχή, κατά τη γνώμη σας, για το τι συνέβη στην Κανά;

«Είναι ξεκάθαρο ότι το κτίριο κατέρρευσε λόγω του βομβαρδισμού. Δεν πιστεύω ότι έγινε εσωτερική έκρηξη στο κτίριο. Πιστεύω τους εκπροσώπους της Αεροπορίας, ξέρω μερικούς από αυτούς προσωπικά, στο ότι ο βομβαρδισμός έγινε μερικές ώρες πριν. Αλλά αυτό δεν αλλάζει τίποτε. Το κτίριο κατέρρευσε ως αποτέλεσμα του βομβαρδισμού. Εάν συνέβη μερικές ώρες πιο πριν ή πιο μετά, κατά την άποψή μου δεν έχει καμιά σημασία».

– Δεν υπάρχει πιθανότητα ένας πιλότος να μπορέσει να διακρίνει τον στόχο και να αντιδράσει όπως εσείς στον προηγούμενο πόλεμο του Λιβάνου;

Η περίπτωσή μου ήταν ιδιαίτερη, διότι διέκρινα ότι το κτίριο ήταν σχολείο, επειδή είμαι αρχιτέκτονας. Στον πόλεμο τα πράγματα μπορούν να πάνε στραβά μερικές φορές, και ένα άτομο χωρίς ηθικούς φραγμούς μπορεί να δώσει την οποιαδήποτε διαταγή. Ενας υπουργός της κυβέρνησής μας έπειτα από το χτύπημα με τους 12 νεκρούς στρατιώτες, δήλωσε ότι πρέπει να βομβαρδίσουμε συντριπτικά οποιοδήποτε χωριό, οποιαδήποτε πόλη εκτοξεύει πυραύλους «Κατιούσα». Για έναν διοικητή ένας στόχος είναι ένας στόχος. Η ευθύνη όμως ενός πιλότου, ή οποιουδήποτε στρατιώτη, πρέπει να είναι η σκέψη του εάν αυτό είναι παράνομο ή όχι. Εάν π.χ. υπάρχει ένα κτίριο και κάποιος σε πυροβολεί από εκεί, είναι μια καθαρή περίπτωση, πρέπει πάντα να πυροβολήσεις εναντίον του. Αλλά η ζημιά που μπορεί να γίνει με τα πυροβόλα όπλα ή τα τουφέκια είναι πολύ διαφορετική από τη ζημιά που προκαλείται από μια βόμβα 250 κιλών σκοτώτοντας πολίτες. Πρέπει να είσαι βέβαιος ότι έχεις το σωστό στόχο χωρίς να μπορείς να διακρίνεις από τον αέρα εάν υπάρχουν άνθρωποι γύρω του ή όχι. Πρέπει να είσαι βέβαιος ότι η διαταγή που σου δόθηκε έχει ελεγχθεί τρεις φορές και ότι είναι σωστή. Εάν βλέπεις το στόχο ή έχεις εικόνα του στόχου μπορείς να κρίνεις. Εάν έχεις ηθικούς φραγμούς, μπορείς να αρνηθείς να την εκτελέσεις. Αλλά είναι πολύ δύσκολο. Είσαι με τις βόμβες σου και είναι ενάντια στο σύστημα. Αλλά πιστεύω ότι όλοι πρέπει πάντα να παίρνουν την ευθύνη και να κρίνουν κατά περίπτωση. Ο κάθε πιλότος, ο κάθε στρατιώτης πρέπει να λαμβάνει ανεξάρτητες αποφάσεις. Πρέπει να είναι πολύ προσεκτικός και να μην ξεχνά ότι είναι πολίτης και άνθρωπος. Για τους πεζικάριους, συχνά η κατάσταση, ή ο εχθρός, δεν σου δίνει αυτή τη δυνατότητα. Ενας πιλότος όμως έχει λίγο περισσότερο χρόνο να σκεφτεί, και πολύ μεγαλύτερη ανεξαρτησία».

– Ποιο αποτέλεσμα έχει ο βομβαρδισμός στον ψυχισμό μιας πόλης και των κατοίκων της;

Εχει πει κάποιος ότι η πόλη ως έννοια είναι το ευγενέστερο προϊόν του ανθρώπινου γένους.
Οταν το πρωτοδιάβασα νεότερος, σκέφτηκα ότι ήταν μια ανοησία. Επειτα από χρόνια σκέφτηκα ότι δεν είναι και τόσο λάθος. Διότι η πόλη είναι σύμβολο πολιτισμού και όταν επιτίθεσαι σε μια πόλη -και πρέπει να πω ότι και η Χεζμπολάχ επιτίθεται σε πόλεις- επιτίθεσαι στο ανθρώπινο πνεύμα. Εκτός από φυσική είναι και μια επίθεση εννοιολογική. Η πόλη είναι ένας τόπος όπου άνθρωποι ζουν μαζί και έχουν την ευκαιρία να φτιάξουν κάτι νέο μέσω της διαφορετικότητας. Η πόλη είναι ένα σύμβολο της ζύμωσης μιας κοινωνίας. Μόνο σε μια πόλη υπάρχει η πιθανότητα να ανυψωθεί ο πολιτισμός. Διότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, καθένας είναι διαφορετικός από τους άλλους, αλλά ολόκληρη η κοινωνία χτίζεται λόγω της αλληλεπίδρασης των διαφορετικών ανθρώπων μεταξύ τους. Και όπως μπορείτε να δείτε σε όλο τον κόσμο, οι αγροτικές κοινωνίες δεν είναι τόσο προηγμένες όσο οι αστικές. Σε έναν χώρο όπου ένας μπορεί να συνεργαστεί με κάποιον άλλο, μπορεί να παραχθεί υψηλός πολιτισμός. Και η πόλη είναι ένας τέτοιος χώρος.
Τα κτίρια χτίστηκαν από ανθρώπους και θα ανοικοδομηθούν από ανθρώπους. Αν δείτε παραδείγματα πόλεων που καταστράφηκαν σε βαθμό εκθεμελίωσης, ειδικά στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και της Βηρυτού το ’82 και της Ιερουσαλήμ το ’48, οι πόλεις ξαναχτίστηκαν πολύ γρήγορα, σε μήνες μπορείς να φτιάξεις κατά κάποιον τρόπο μια νέα πόλη. Αλλά η συναισθηματική ζημία, η συμβολική ζημία είναι πολύ πιο βαθιά. Καταστρέψαμε τη Βηρυττό το ’82, κάναμε μεγάλη ζημιά και η πόλη κατά τη φυσική έννοια επανήλθε μέσα σε δύο χρόνια. Αλλά η ψυχολογική επίδραση στους κατοίκους υπάρχει ακόμα. Για όλους αυτούς τους λόγους ο βομβαρδισμός μιας πόλης είναι παράνομος, και από τις δύο πλευρές».

– Ως γνώστης του τρόπου σκέψης του στρατηγού Χαλούτζ, διαφέρει από τους προκατόχους του;

«Ο Χαλούτζ δεν είναι καθόλου καλύτερος από τους προηγούμενους στρατάρχες, δεν διαφέρει σε τίποτε από τους προκατόχους του. Δεν υπάρχει καμιά διαφορά μεταξύ αυτού και οποιουδήποτε άλλου στην κορυφή της πυραμίδας, στη διαχείριση του στρατού».

– Αν είχατε τη δυνατότητα να του στείλετε ένα μήνυμα, ποιο θα ήταν;

«Οτι είναι ένας ιδιαίτερα μη έξυπνος πόλεμος. Πιστεύω ότι διευθύνεται χωρίς έναν καθορισμένο στόχο. Δεν ξέρω εάν οι αποφάσεις είναι καθαρά δικές του, διότι το στρατιωτικό σύστημα λειτουργεί με έναν ασαφή τρόπο. Αλλά το αποτέλεσμα είναι το ίδιο».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s