Turner Prize 2000 – Αυτή είναι η τέχνη σήμερα

 Tο οτι τα Turner Awards παραδοσιακά προκαλούν μένος και παραλήρημα στο σύνολο του βρετανικού καλλιτεχνικού στερεώματος κάθε χρόνο, δεν αποτελεί είδηση. Εφέτος όμως ήταν η πρώτη χρονιά όπου ο προσεκτικά αντισυμβατικός θεσμός προσέφερε, ουσιαστικά, εαυτόν στην υπηρεσία της αυθάδικης, υπέροχα αγενέστατης, μοντέρνας τέχνης: έγινε ο καθρέπτης της.Αψηφώντας ψευτο-φιλοσοφικές νουθεσίες, παρωχημένες αντιλήψεις και φιλοτεχνικές προσποιήσεις, τα Turner Awards της Tate Gallery έδωσαν μάχη, τόλμησαν και κέρδισαν το στοίχημα του να γίνουν οδηγός για το ποιό είναι το πραγματικό πρόσωπο της τέχνης, σήμερα. Και μολονότι αδυσώπητος στην κριτική  του, ο βρετανικός τύπος απέτυχε στο να συνειδητοποιήσει οτι τα φετινά Turner καινοτόμησαν εισάγοντας νέες έννοιες και ιδέες, αντανακλώντας τάσεις της κοινωνίας των καιρών μας:

Ο ‘Ντιπρεσιονισμός’. Οi εσωστρεφείς, ονειρικοί, σκοτεινοί πίνακες του Michael Raedecker, δημιουργήματα μιας πρωτοποριακής ζεύξης κλωστής, μπογιάς και κανβά, προσθαφαιρούν σκιές και φώς στα μοναχικά τοπία του, συνήθως εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι σπιτιών, εμπνευσμένοι από Αμερικανικούς καταλόγους ‘ιδανικών χώρων’ Η φαινομενικά απαίσχυντη ακαταστασία της TomokoTakahashi ακροβατεί μεταξύ χάους και τάξης προκαλώντας τις αισθήσεις, σχολιάζοντας τους αστικούς ‘κανόνες’ και την παγκόσμια καταναλωτική φρενίτιδα. Όντας Γιαπωνέζα, η εγκαταστάση που κατασκεύασε ειδικά για τα Turner είναι δομημένη από εκατοντάδες σύμβολα-σήματα που καθυποβάλλουν την καθημερινότητά μας, μια παρωδία για την αυστηρότητα που περικλείει την καπιταλιστική ζωή και τους κώδικές της. Ο Βρετανός Glenn Brown δανείζεται θέματα από δουλειές διάσημων και άσημων ζωγράφων όπως των Auerbach, Dali, Rebrandt αλλά και των Roberts, Martin, δείνοντας τους μελλοντολογικές, συχνά φρικιαστικές, χροιές, και δείχνοντάς μας τον κόσμο μέσα από το πρίσμα των ματιών του: για να φτιάξουμε το αύριο, κοιτάξτε, καταλάβετε, επαναδιαπραγματευτείτε το χθές. Ο Wolfgang Tillmans κάνει μια φωτογραφική έκκληση για ζωή, προβάλλοντας, συχνά σοκάροντας, την συμφιλίωση με το γύρω μας περιβάλλον ως μονόδρομο για την ευτυχία.Και οι τέσσερις φετινοί υποψήφιοι έχουν ως κοινό παρονομαστή την ακούραστη αναζήτηση της ‘αληθινότητας’ και της ουσίας, σε μια περίοδο όπου το χρώμα του δολλαρίου και η πολτοποίηση των αξιών τείνει να κυριεύσει τον Δυτικό κόσμο. Ο τρόπος και τα μέσα όμως που χρησιμοποιούν, αναδεικνύουν μια αίσθηση κατάθλιψης, ανάλογη με αυτή στην οποία έχει περιέλθει ο άνθρωπος σήμερα, απομακρυσμένος από τα θεμελιώδη της ύπαρξης του και απομονωμένος στη γυάλα του εφυσηχασμού.

Η Πολυπολιτισμικότητα: Η κριτική επιτροπή των αμιγώς βρετανικών αυτών βραβείων, διάλεξαν για φέτος ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα τεσσάρων καλλιτεχνών από αυτούς που ζουν και εργάζονται στο Λονδίνο, στους οποίους περιλαμβάνεται μόνο ένας Βρετανός. Είναι γεγονός οτι η τρομερή δημιουργική ζωντάνια που διέπει το σημερινό Λονδίνο, ενθρονίζοντάς το στην κορυφή της πολιτιστικής και καλλιτεχνικής αναζήτησης, οφείλεται κατά κύριο λόγο στις χιλιάδες των ούτως ή άλλως διψασμένων για περιπέτεια ‘αλλοδαπών’ που το κατακλύζουν. Η Τate Gallery απλώς επιβεβαίωσε, ίσως καθυστερημένα, κάτι για το οποίο αλληθωρίζουν πάρα πολλοί από μας – ανεξαρτήτου εθνικότητας: οτι η διαφορετικότητα κάνει καλό.

Ο ‘Τεχνοσοσιαλισμός’. Βραβεύοντας τον Wolfgang Tillmans, βραβεύεις την τέχνη των ‘ανοικτών πυλών’, των απλών ανθρώπων, τιμωρείς το σνομπισμό των κλειστών καλλιτεχνικών κυκλωμάτων, των δήθεν φιλότεχνων και των ‘σώνει και καλά’ μοδάτων. Aυτό και έγινε. Παρ’ ότι πρωτοακούστηκε μέσω φωτογραφίσεων μόδας ultra-cool περιοδικών όπως το i-D, ο Tillmans πρωτίστως αναδυκνύει την παιδικότητα της στιγμής του να στέκεσαι μπροστά σε μια κάμερα, κάνει κοινωνικά σχόλια περί πολέμου και εθνικών, σεξουαλικών, περιθωριοποιημένων μειονοτήτων, παίζει με την έννοια της οικολογίας, της πόλης και του δέους μπρος στην τεχνολογία. Όλα δωσμένα απλά, κατανοητά, ενστικτωδώς, με μια ηθελημένα ‘τσαλακωμένη’ αισθητική. Επιτέλους δεν χρειάζεται να έχεις εξειδίκευση ή να ακολουθείς ένα συγκεκριμένο lifestyle για να αφουγκραστείς έναν καλλιτέχνη. Και επιτέλους, η εποχή που η τέχνη ήταν προς αποκλειστική τέρψη των ανωτέρω τάξεων, των ειδικά παιδαγωγημένων ή αντικέιμενο επίδειξης αερόμυαλων, άρχισε να ξεθωριάζει. Η για πολλούς προκλητική πολιτική της Tate Gallery στην επιλογή των υποψηφίων κάθε χρόνο, και οι πλατιές συζητήσεις που αυτή προκαλεί, έχουν βάλει την καλλιτεχνική δημιουργία σε κάθε Βρετανικό σπίτι.

Το τέλος της ζωγραφικής όπως την ξέραμε. Είναι κοινό μυστικό οτι η ζωγραφική έχει υποστεί μια μέγιστη μετάλλαξη τα τελευταία χρόνια. Η τεράστια γκάμα επιλογών που έχει σήμερα ο καλλιτέχνης ως προς τα υλικά που μπορεί να χρησημοποιήσει, θα αλλάξουν στο μέλλον ακόμη περισσότερο τη μορφή της. Η τεχνική και η θεματολογία των Brown και Raedecker σηματοδοτούν μια αλλαγή στον τρόπο σκέψης των δημιουργών, και γίνονται προπομπός για πολλές δραματικές ανακατατάξεις στο αντικείμενο. ‘Η μοντέρνα τέχνη σήμερα έχει κάνει ένα μεγάλο ‘άνοιγμα’, κάτι που ισχύει βεβαίως και για την ζωγραφική. Στην έκθεση ‘Art Now’ που θα εγκαινιασουμε την Άνοιξη, θα φανεί οτι η ζωγραφιά του 21ου αιώνα μπορεί να έιναι ψηφιακή’ μας είπε ο κ.Simon Wilson, έφορος της Tate και εκ των οργανωτών των βραβείων.

Η Φωτογραφία ως καλή τέχνη, και επίσημα πια. Είναι η πρώτη φορά που ένα τέτοιου έιδους και βεληνεκούς βραβείο τέχνης της ανοίγει τόσο διάπλατα τους ορίζοντες για εξέλιξη. Ο νέος αιώνας θα φέρει στο mainstream προσκήνιο μορφές τέχνης που στο παρελθόν ήταν αποκλεισμέμες σε συμβατικά καλούπια, αποκομμένες από τον κόσμο του πινέλου και του κανβά. Κάτι αναμενόμενο, αφόυ σε μια περίοδο γεμάτη από ψηφιακές και συμβατικές εικόνες, μιας και στο παγκόσμιο επικοινωνιακό τοπίο επικρατούν συνθήκες άκρατου ρεαλισμού, η φωτογραφία εκμεταλλeύεται την αμεσότητά της και αφοσιώνεται στην καλυτέρευση των αισθητικών και νοηματικών συμβολισμών προς κατανάλωση. Και έιναι μόνο η αρχή. ‘Τα νέα media, όπως τo video clip, τα ηχοχρώματα, η εννοιολογική τέχνη, ήρθαν για να μείνουν’ θα πει ο διευθυντής της Τate Gallery και ψυχή των Τurner, Νicholas Serota.

 Η αποτυχία της δημοσιογραφίας να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Την ημέρα της τελετής απονομής των βραβείων, τα συντηριτικο-αραχνιασμένα μυαλά των Λονδρέζικων ‘Times’ ‘ανακάλυψαν’ οτι ο Glenn Brown είχε ‘κλέψει’ το θέμα πίνακα άσημου ζωγράφου επιστημονικής φαντασίας, κάτι που είναι αναπόσπαστο στοιχείο της δουλειάς και του μυνήματος που προσπαθεί να περάσει ο καλλιτέχνης. Η διαχωριστική γραμμή έγκυρης – σκανδαλοθηρικής δημοσιογραφίας στη Βρετανία έχει τελείως διαφορετικούς κανόνες και εκφραστές από οτι στη χώρα μας. Η  ‘επιτηδευμένη κουταμάρα’ όμως, φαίνεται να μιλάει Εσπεράντο..

  To καινούργιο πάντα υποβάλλεται σε θετικά και αρνητικά σχόλια. Οι παραπάνω όροι και απόψεις δεν είναι και δεν πρέπει να είναι καθολικώς αποδεκτοί, αυτή ακριβώς είναι και η πεμπτουσία της τέχνης. Το να έιναι όμως κάποιος ανοικτός σε νέα ερεθίσματα, βάζοντας την απολυτότητα στο χρονοντούλαπο της ιστορίας, αποτελεί προυπόθεση προόδου στον αιώνα που μόλις μπήκε. Κλείνοντας την βραδιά της απονομής των Turner, o σχεδιαστής Paul Smith είπε οτι  ‘όλη η τέχνη ήταν μοντέρνα κάποτε’. Ο κ.Wilson, συμφωνόντας, μας μεταφέρει το ρητό του Jean Paul Sartre που έχει πάντα πάνω στο γραφείο του ‘Δεν υπάρχουν ‘εκ των προτέρων’ αισθητικές αξίες, κανείς δεν μπορεί να πει πώς θα είναι ο πίνακας του αύριο. Αλλά σίγουρα, υπάρχουν αξίες που θα εμφανιστούν στο άμεσο μάλλον.’

Για το περιοδικό ΜΕΤΡΟ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s